Font Size

SCREEN

Cpanel
Νέα σε τίτλους:

ΠΕΡΙ «ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ» ΚΑΙ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ» (ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΦΙΝΤΕΛ ΚΑΣΤΡΟ)

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

ΠΕΡΙ «ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ» ΚΑΙ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ»
(ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΦΙΝΤΕΛ ΚΑΣΤΡΟ)

Όταν πριν από λίγες μέρες ανακοινώθηκε ο θάνατος του Φιντέλ Κάστρο δόθηκε εκ νέου το έναυσμα για να ξεκινήσει μια στείρα συζήτηση σχετικά με το αν ήταν ή όχι Δικτάτορας και κατά συνέπεια η Κούβα επι των ημερών του Δικτατορία. Οι υπέρμαχοι της άποψης ότι ο Κάστρο ήταν δικτάτορας αναφέρονται σε διατάξεις τόσο του Συντάγματος όσο και των νόμων της Κούβας. Οι υπερασπιστές του αναφέρονται στους δείκτες ανεργίας, εγκληματικότητας, θνησιμότητας όπως και στο ύψος του Χρέους της Κούβας.

Πριν υποστηρίξω γιατί η συζήτηση αυτή είναι στείρα πρέπει να κάνω ένα σχόλιο σχετικά με τον άνθρωπο Κάστρο. Ο Κάστρο που λέτε ήθελε ως έφηβος να παίξει επαγγελματικό μπέιζμπολ. Κατάφερε να κάνει μάλιστα τ’ όνειρο του πραγματικότητα έστω για μια σεζόν στους GIANTS της Ν. Υόρκης (βλέπε εδώ). Είναι προφανές ότι αν οι GIANTS του πρόσφεραν συμβόλαιο αυτός θα έμενε αρκετά ακόμη στις Η.Π.Α. και η εξέλιξη της Ιστορίας ίσως να ήταν διαφορετική. Ίσως πάλι και όχι.

Στο κάτω-κάτω οι συνθήκες που έκαναν τον Κάστρο επαναστάτη ήταν λίγο-πολύ αντικειμενικές και όχι υποκειμενικές. Ο Κάστρο επαναστάτησε εναντίον του Μπατίστα τον οποίο και ανέτρεψε. Ο τελευταίος ήταν μια αμφιλεγόμενη μορφή της πολυτάραχης Κουβανικής Ιστορίας (βλέπε εδώ).

Διαβάζοντας κανείς την Ιστορία της Κούβας καταλαβαίνει πως ήταν ένα νησί το οποίο ανέκαθεν εποφθαλμιούσαν οι Η.Π.Α., οι οποίες μετά τον Αμερικανο-Ισπανικό πόλεμο των (1898-1903) σκόπευαν να την προσαρτήσουν. Τελικά αντί της προσάρτησης επέλεξαν να διατηρούν το δικαίωμα επέμβασης στα εσωτερικά της και να επιβλέπουν τα οικονομικά της. Στην ουσία επεδίωκαν άμεσα ή έμμεσα (και ανάλογα με τη συγκυρία) να ελέγχουν τις Κουβανικές κυβερνήσεις. Η ίδια η Κούβα κατέληξε εξωτικός τόπος διασκέδασης για τους πλούσιους Αμερικανούς, ένα μπουρδέλο -όχι πολυτελείας- στο οποίο ο εκπορνευόμενος λαός ξεπουλιόταν για λίγα Δολάρια.

Είναι προφανές ότι η τέτοια κατάσταση -η οποία δημιουργούσε μεγάλες κοινωνικές και οικονομικές ανισότητες- κυοφορούσε την αναταραχή και εν τέλει την επανάσταση. Για όσους δεν το γνωρίζουν η αγροτική οικονομία της Κούβας ήταν οργανωμένη σε μεγάλα αγροκτήματα, τα οποία ανήκαν σε εύπορους ιδιοκτήτες. Επιπρόσθετα η ιδιοκτησία των αγροκτημάτων, των καζίνο και άλλων επιχειρήσεων ήταν στα χέρια Αμερικανών˙ κάτι που εξερέθιζε ακόμη περισσότερο τους φτωχούς Κουβανούς. Άλλωστε καμία εξέγερση/επανάσταση δεν μπορεί ούτε να επικρατήσει ούτε να επιζήσει (στην αρχή τουλάχιστον) χωρίς την λαϊκή υποστήριξη ή ανοχή.

Με τον θάνατο του ιστορικού «Διοικητικού Ηγέτη» της Κούβας (είχε παραδώσει από το 2008 στον αδερφό του Ραούλ) ξεκίνησε ένας ιδιότυπος «διάλογος» μέσω αναρτήσεων (κυρίως) σχετικά με το (πραγματικό) πολίτευμα της Κούβας και την κατάσταση του λαού της. Τα σχετικά κείμενα μπορείτε εύκολα να τα βρείτε στο διαδίκτυο και ενώ έχουν την αξία τους, ωστόσο δεν πρόκειται ν’ ασχοληθώ μ’ αυτά σήμερα.

Δεδομένου ότι κριτήριο για την επιτυχία ή την αποτυχία ενός Ηγέτη φαίνεται να είναι η κατάσταση του λαού του θ’ ασχοληθώ μ’ αυτή μόνο την παράμετρο. Όσοι «διασταυρώνουν τα ξίφη τους» σχετικά, φαίνεται ν’ απομονώνουν την δράση του Ηγέτη από την γενικότερη παγκόσμια οικονομική συγκυρία∙ κάτι που είναι λάθος. Στην αντιπαράθεση αυτή χρησιμοποιούνται στοιχεία (αριθμοί) σχετικά με την «ευμάρεια» του λαού όπως αυτή υποτίθεται ότι καταγράφεται από μια σειρά δείκτες (Α.Ε.Π., δαπάνες για το «Κράτος Πρόνοιας» κ.α.).

Η τέτοια παράθεση δεικτών είναι προφανώς προβληματική ειδικά όταν ανατρέχουμε και στο παρελθόν που η οικονομική συγκυρία (οικονομικός κύκλος) ήταν ουσιωδώς διαφορετική. Επιπρόσθετα όταν οι δείκτες της Κούβας συγκρίνονται με τους δείκτες άλλων χωρών στις οποίες επικρατούν άλλες συνθήκες και των οποίων η παραγωγική βάση είναι διαφορετικά οργανωμένη, χάνουν την όποια αξία θεωρούν κάποιοι ότι έχουν. Κατά την γνώμη μου υπάρχει μόνον ένας κριτής και αυτός είναι η Οικονομική Κρίση.  

Κάθε φορά που συμβαίνει μια Οικονομική Κρίση και ειδικά όταν ακολουθείται από Ύφεση, η κατάσταση που δημιουργείται ως επακόλουθο της δείχνει τις αντοχές της κοινωνίας. Όσο λιγότεροι κραδασμοί δημιουργηθούν τόσο μικρότερες οι επιπτώσεις στον κοινωνικό ιστό, άρα τόσο πιο επιτυχημένη η κυβέρνηση και το «σύστημα» διακυβέρνησης. Μόνον τότε μπορεί να μετρηθεί η «επιτυχία» ενός Ηγέτη ειδικά όταν αυτός έμεινε για χρόνια στην εξουσία.

Στην περίπτωση της Κούβας θα μπορούσε να ισχυριστεί κάποιος ότι από οικονομικής άποψης τ’ αποτελέσματα είναι μάλλον αμφιλεγόμενα, καθώς αναλόγως της πολιτικής τοποθέτησης του παρατηρητή αυτά είναι είτε «καλά» είτε «απογοητευτικά». Επιπρόσθετα την τελική κρίση δυσκολεύει το μακροχρόνιο εμπάργκο το οποίο λειτουργεί ως άλλοθι για ότι δεν πέτυχε η Κούβα. Βέβαια ο αποκλεισμός από κάποιες από τις διεθνείς αγορές μακροχρόνια λειτουργεί ενισχυτικά της ντόπιας παραγωγής οδηγώντας στην μειωμένη εξάρτηση (η απεξάρτηση) από τις εισαγωγές, αλλά αυτό είναι κάτι που συμβαίνει περισσότερο από ανάγκη παρά από επιλογή.

Ωστόσο υπάρχει ένα πεδίο στο οποίο μπορεί να υπάρξει μ’ ασφάλεια κάποια κρίση σχετικά με την κατάσταση του λαού της Κούβας (πάντα σε σχέση με λαούς άλλων κρατών). Το πεδίο αυτό είναι η κατάσταση των ατομικών δικαιωμάτων και ελευθεριών και των αποτελεσμάτων που αυτά έχουν στις ζωές των πολιτών. Ας κάνουμε μια «υπόθεση εργασίας»:

  • Έστω ότι η Κούβα συνέχισε και μετά το 1959 (όταν ανέλαβε ο Κάστρο) να είναι μια Δικτατορία όπως επί Μπατίστα (τον οποίο ανέτρεψε ο Κάστρο).
  • Έστω ότι οι Κουβανοί είναι στο έλεος του Κράτους καθώς μπρούν να συλληφθούν ακόμη και με βάση υποψίες όπως προβλέπεται στην νομοθεσία τους.

Τι θα σήμαιναν όλα τα παραπάνω για έναν Κουβανό που θα μετανάστευε νομίμως από το νησί του στις γειτονικές Η.Π.Α.;

Η προφανής απάντηση είναι ότι θα πήγαινε στον «Παράδεισο των ατομικών ελευθεριών», εκεί που όλα με σκληρή δουλειά και λίγη τύχη είναι δυνατά («Αμερικάνικο Όνειρο» γαρ). Βέβαια θα πήγαινε σε σχετικά άσχημη στιγμή καθώς η Αμερικανική Οικονομία δεν είναι στην κατάσταση που ήταν στο παρελθόν όταν άλλοι συμπατριώτες του έβρισκαν εκεί καταφύγιο. Ωστόσο όπως έχει αποδείξει η εμπειρία το εύρος των παντός είδους δικαιωμάτων (ατομικών & συλλογικών) αυξομειώνεται αναλόγως της πολιτικής και οικονομικής κατάστασης.

Για παράδειγμα τ’ ατομικά δικαιώματα περιεστάλησαν μετά την 11η Σεπτέμβρη. Επιπλέον παρ’ ότι εγγυημένα από το Αμερικάνικο Σύνταγμα δεν αποκλείεται η περίπτωση να καταπατηθούν από κρατικές υπηρεσίες, οι οποίες έχουν το δικαίωμα επικαλούμενες την «Εθνική Ασφάλεια» να φυλακίσουν κάποιον χωρίς σοβαρά εναντίον του στοιχεία (κάποιες φορές και χωρίς στοιχεία), δηλαδή μόνο με την υποψία ότι μπορεί να εμπλέκεται σε κάτι.

Βέβαια η ονομαστική διαφορά του εισοδήματος του Κουβανού που μένει στο νησί του σε σύγκριση μ’ αυτό του συμπατριώτη τους στις Η.Π.Α. είναι χαοτική. Ωστόσο η διαφορά αυτή είναι απαραίτητη επειδή ο Κουβανός των Η.Π.Α. πρέπει να πληρώσει για ιατρικές και εκπαιδευτικές υπηρεσίες. Υπηρεσίες που ακόμη και αν προσφέρονται δωρεάν αποδεικνύονται στην πράξη ανεπαρκείς αναγκάζοντας όσους τις χρησιμοποιούν να καταφεύγουν τελικά στον αντίστοιχο ιδιωτικό τομέα. Με τον τρόπο αυτό το «δωρεάν» καταντά τελικά δώρο-άδωρο.

Το κυριώτερο επιχείρημα όσων μιλούν για «Δικτατορίες» (όπως στην περίπτωση της Κούβας) είναι ότι σ’ αυτές είτε δεν γίνονται καθόλου εκλογές, είτε όταν γίνονται το αποτέλεσμα τους είναι γνωστό εκ των προτέρων. Υποτίθεται πως η ύπαρξη ή όχι του δικαιώματος (υποχρέωσης όταν επιβάλλεται από τον Νόμο) να εκλέγει ο λαός την Κυβέρνηση του θα έπρεπε να είναι από μόνο του αρκετό για να κριθεί το ζήτημα. Είναι ωστόσο έτσι;

Για ποιό λόγο ο Αμερικανός πολίτης είναι σε καλύτερη θέση από τον Κουβανό στο ζήτημα αυτό; Ο Κουβανός γνώριζε ότι ο Κάστρο θα παρέμενε στη θέση του όσο εκείνος έκρινε σκόπιμο (εκτός αν κάποιος τον ανέτρεπε), ενώ όταν θ’ αποχωρούσε θα τον διαδεχόταν όποιος εκείνος έκρινε ότι του ήταν πιστός.

Για τον Κουβανό των Η.Π.Α., από την άλλη το πρόσωπο του Προέδρου αποτελεί ενδεχόμενη έκπληξη μέχρι την τυπική του ανάδειξη από τους Εκλέκτορες των πολιτειών. Το γεγονός ότι συμμετέχουν κάθε φορά ουσιαστικά μόνον δύο υποψήφιοι δεν κάνει την πρόβλεψη του νικητή ευκολότερη. Το εκλογικό σύστημα των Η.Π.Α. στην πράξη λειτουργεί καλπονοθευτικά, όπως άλλωστε αποδεικνύουν τ’ αποτελέσματα των τελευταίων εκλογικών αναμετρήσεων από τον υιό Μπους και μετά (μ’ εξαίρεση τον Ομπάμα), καθώς νικητής δεν αναδεικνύεται πάντα αυτός με τους περισσότερους ψήφους σ’ Εθνικό επίπεδο αλλά αυτός με τους περισσότερους Εκλέκτορες (οι οποίοι προκύπτουν με βάση τα ανά πολιτεία αποτελέσματα). Ακόμη όμως και τότε οι Εκλέκτορες δεν δεσμεύονται από το αποτέλεσμα της πολιτείας να ψηφίσουν για Πρόεδρο αυτόν που επικράτησε τοπικά, αλλά μπορούν να επιλέξουν τον αντίπαλο του.

Βλέπουμε δηλαδή ότι μόνο όταν ταυτίζεται η προτίμηση των ψηφοφόρων τόσο σ’ Εθνικό όσο και σε πολιτειακό επίπεδο φαίνεται να έχει κάποιο νόημα η άσκηση του εκλογικού δικαιώματος των Αμερικανών υπηκόων. Όταν αυτό δεν συμβαίνει το εκλογικό σύστημα γίνεται παράγοντας Εθνικού διχασμού.     

Όταν ακούμε (ή διαβάζουμε) τον όρο «Δικτατορία» συνειρμικά μας έρχεται στο μυαλό ένα στρατοκρατικό Κράτος που επιβάλλει «σιδηρά πειθαρχία» στους εξαθλιωμένους υπηκόους του. Οι οποίοι υπήκοοι αν δεν ήταν εξαθλιωμένοι δεν θα δούλευαν ούτε θα εκπορνεύονταν για λίγα Δολάρια έτσι ώστε να είναι συμφέρουσα για το ξένο κεφάλαιο η εγκατάσταση του εκεί. Προφανώς μια στρατιωτική Δικτατορία είναι ο μόνος τρόπος για να κρατήσεις υπό έλεγχο ένα μεγάλο και πεινασμένο πλήθος. Όσο ανεβαίνει οικονομικά η χώρα και οι «τάξεις» τείνουν να μεταβάλλονται σε «στρώματα» τόσο τροποποιείται ο τρόπος διακυβέρνησης. Η περίπτωση του ζεύγους Περόν είναι από την άποψη αυτή διδακτική. Όταν δε η χώρα έχει φτάσει στον κολοφώνα από οικονομική άποψη, τότε η στρατιωτική Δικτατορία μετασχηματίζεται σε οικονομική και επιβάλλεται τόσο μέσω έκτακτων περιστολών των ατομικών δικαιωμάτων (μέχρι να ξεπεραστεί ο κίνδυνος) όσο και μέσω της συγκέντρωσης της οικονομικής δραστηριότητας στα χέρια λίγων ιδιοκτητών.

Θεωρητικά στην Δημοκρατία έχεις το δικαίωμα της επιλογής. Μιας επιλογής η οποία τις περισσότερες φορές (αν όχι όλες) νοθεύεται από τις προϋποθέσεις άσκησης της. Για παράδειγμα τι είδους πολιτικές επιλογές μπορεί να κάνει ένας Κουβανός μετανάστης στις Η.Π.Α. ο οποίος αν και διαθέτει μεγαλύτερο εισόδημα από τον συμπατριώτη του στην Κούβα (που δεν διαθέτει επιλογές) ωστόσο δεν διαθέτει παρά την στοιχειώδη μόρφωση; Ακόμα περισσότερο πόσο «σωστά» επιλέγει ο υψηλού εισοδήματος λευκός Αμερικανός (ο οποίος θεωρεί ότι «όλοι ίδιοι είναι») που δεν ψηφίζει αφήνοντας έτσι τον συμπατριώτη του φανατικό Χριστιανό από τα μεσοδυτικά να καθορίσει το εκλογικό αποτέλεσμα; Ή ο «διάσημος» ο οποίος καλεί τον κόσμο να ψηφίσει τον έναν από τους δύο όχι σώνει και καλά επειδή είναι καλύτερος, αλλά για να μην εκλεγεί ο αντίπαλος του;

Η πιο τρανή απόδειξη απ’ όλες είναι η οκταετής διακυβέρνηση Ομπάμα. Ο Ομπάμα παρ’ ότι έτυχε ιδιαίτερης αποδοχής από το Αμερικάνικο εκλογικό σώμα το οποίο περίμενε απ’ αυτόν να εφαρμόσει μια επωφελή για τους λιγότερους προνομιούχους πολιτική, ωστόσο δεν κατάφερε να πραγματοποιήσει όσα είχε υποσχεθεί. Ακόμη δε και αυτά που πέτυχε τα κατάφερε μετά από πολύ κόπο και συμβιβασμούς. Όχι επειδή δεν ήθελε, αλλά επειδή το «σύστημα» διακυβέρνησης είναι δομημένο όπως στην Αρχαία Σπάρτη μ’ αποτέλεσμα να μην είναι εύκολη η προώθηση ακόμα και της πιο μικρής και επουσιώδους αλλαγής. Η περίοδος διακυβέρνησης Ομπάμα αποδεικνύει πόσο λίγο μετρά στο Αμερικανικό πολιτικό παρασκήνιο η «ελεύθερη» επιλογή του Αμερικανού ψηφοφόρου, ο οποίος αν και κατά πλειοψηφία ψήφισε υπέρ ενός μεγαλύτερου «Κράτους Πρόνοιας» στο τέλος δεν πήρε παρά μόνο ψίχουλα (τα οποία απειλεί ν’ αφαιρέσει ο Τράμπ ο οποίος εκλέχτηκε Πρόεδρος λαμβάνοντας σχεδόν 1,8 εκ. ψήφους λιγότερες).

Ακόμη όμως και αν τα προηγούμενα δεν ίσχυαν το ζήτημα παραμένει:

Αν μετά την εκδήλωση της Κρίσης και της μετάλλαξης της σε Ύφεση μεγάλο τμήμα των Αμερικανών περιήλθε στην ίδια ή σε ανάλογη κατάσταση με τους Κουβανούς του Κάστρο κινδυνεύοντας σαν χάσουν τα σπίτια τους και να μεταβληθούν σε «προλετάριους», σε τι τους ωφέλησε η ελευθερία επιλογής; Μια «ελευθερία» που το «κατεστημένο» κάνει ότι μπορεί για να μην αποκτήσει περιεχόμενο και να παραμένει εικονική;

Το χειρότερο είναι πως στις σύγχρονες «Δημοκρατίες» (αλλά και σ’ αυτήν της Αρχαίας Αθήνας μετά τα πρώτα της χρόνια) οι «ελεύθεροι» πολίτες σε «ελεύθερες» εκλογές εκλέγουν κυβερνήτες που όταν ζορίζουν τα πράγματα τους κυβερνούν «δικτατορικά»! Συνεπώς το θέμα δεν είναι το πολίτευμα, αλλά ο τρόπος με τον οποίο επιμερίζεται το κόστος σε «έκτακτες» περιπτώσεις. Δηλαδή ποιος πληρώνει τον λογαριασμό. Όταν ο λογαριασμός πάει στο Κράτος (δηλαδή σ’ όλους μας) τότε την στιγμή της εκδήλωσης της Κρίσης δεν έχει μεγάλη διαφορά είτε είσαι μέσος Κουβανός των Η.Π.Α. είτε της Κούβας.

Μετά τα παραπάνω θεωρώ ότι είναι μάλλον προφανές γιατί η σχετική συζήτηση είναι στείρα και αδιέξοδη, ειδικά όταν κάθε πλευρά εμμένει στις αρχικές της απόψεις τις οποίες και δεν προτίθεται ν’ αλλάξει. Όπως μας διδάσκει συνεχώς η Ιστορία κανένα «σύστημα»» διακυβέρνησης δεν είναι αποτελεσματικό όταν προάγει την αδιαφορία των υπηκόων του, όταν δηλαδή στην πράξη λειτουργεί ως αντι-κίνητρο. Αυτό είναι ένα κοινό σημείο τόσο για την Κούβα των αδερφών Κάστρο όσο και για τις Η.Π.Α.

Ωστόσο υπάρχει κάτι που δεν μπορούμε και δεν πρέπει να παραγνωρίσουμε. Η Κούβα του Φιντέλ επειδή ακριβώς ήταν για μεγάλο χρονικό διάστημα η «παραφωνία» στην Λατινική Αμερική, ασκώντας πιέσεις στα υπόλοιπα Λατινοαμερικάνικα καθεστώτα να γίνουν πιο φιλολαϊκά προκειμένου να κρατήσουν υπό τον έλεγχο τους τους λαούς τους για να μην «διολισθήσουν» στον Κομμουνισμό. Το συγκεκριμένο φαινόμενο είναι γνωστό ως «ανταγωνισμός» και είναι βασική προϋπόθεση του Καπιταλισμού (τον οποίο θεωρητικά αντιμάχεται ο Κομμουνισμός). Συνεπώς η επικράτηση του Κάστρο στην Κούβα και η μακροχρόνια παραμονή του αν και σίγουρα προκάλεσαν πονοκέφαλο στην άρχουσα τάξη όλων των κρατών της Κεντρικής και Νότιας Αμερικής παρήγαγε όμως για τους λαούς των καρτών αυτών μακροπρόθεσμα και κάποια οφέλη. Οφέλη τα οποία κάθε άλλο παρά αυτονόητα θα ήταν χωρίς την Κουβανική επανάσταση.

Υ.Γ. Για μια «κριτική» του Κάστρο και του έργου του από «Μαρξιστική» σκοπιιά πάτα εδώ. Αν ωστόσο στο τέλος, αναγνώστη μου, σου δημιουργηθεί η απορία «τι στην ευχή είναι ο (πραγματικός) Σοσιαλισμός αν η Κούβα του Κάστρο δεν έχει καμία σχέση μαζί του;» εγώ δηλώνω από τώρα ότι δεν μπορώ να σε βοηθήσω.

 

10 Δεκέμβρη 2016
παρατηρητής 1.

Διαβάστηκε 2754 φορές
 
 
   
Βρίσκεστε εδώ: Αρχική Χρονολόγιο ΠΕΡΙ «ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ» ΚΑΙ «ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ» (ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΦΙΝΤΕΛ ΚΑΣΤΡΟ)