Font Size

SCREEN

Cpanel
Νέα σε τίτλους:

ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ – ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Ο «ΚΑΛΟΣ» ΚΑΙ Ο «ΚΑΚΟΣ» ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ‘Η ΠΩΣ Η ΖΩΗ ΜΑΣ ΑΝΑΓΚΑΖΕΙ ΝΑ ΔΩΣΟΥΜΕ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΕ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΙΝ ΔΕΝ ΜΑΣ ΕΝΟΙΑΖΑΝ.

Βαθμολογήστε αυτό το άρθρο
(0 ψήφοι)

ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ – ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Ο «ΚΑΛΟΣ» ΚΑΙ Ο «ΚΑΚΟΣ» ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ‘Η ΠΩΣ Η ΖΩΗ ΜΑΣ ΑΝΑΓΚΑΖΕΙ ΝΑ ΔΩΣΟΥΜΕ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΕ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΙΝ ΔΕΝ ΜΑΣ ΕΝΟΙΑΖΑΝ.

Όλα είναι Οικονομία. Οποιαδήποτε απόφαση πάρουμε (ή δεν πάρουμε) έχει τον οικονομικό αντίκτυπο της. Ανεξάρτητα αν αυτός είναι θετικός ή αρνητικός αυτό που μας κάνει εντύπωση μένοντας στην μνήμη μας είναι αυτό που είτε για καλό είτε για κακό ήταν λόγω μεγέθους το πιο εντυπωσιακό. Στην κατηγορία αυτή ανήκουν και οι δύο ιστορίες τις οποίες θα σχολιάσουμε σήμερα. Η πρώτη είναι μια ιστορία επιτυχίας. Επιτυχίας όχι ατομικής, αλλά μάλλον συλλογικής. Θα μπορούσε μαζί μ’ άλλες να χρησιμοποιηθεί για την «προώθηση» (διαφήμιση) του Καπιταλισμού. Η δεύτερη αν και δεν είναι καθαρά μια ιστορία αποτυχίας, είναι ωστόσο ενδεικτική της οικονομικής και κοινωνικής κατάστασης που διανύουμε. Ξεκινάμε με την πρώτη από τις δύο ιστορίες μας.

Οι «θετικές» επιπτώσεις του Καπιταλισμού.

Εδώ και μερικά χρόνια οι μεγάλες και πολύ μεγάλες εταιρείες βρήκαν δύο νέους τρόπους διαφήμισης τους. Ο πρώτος είναι η «ανάδειξη» (διαφήμιση) δράσεων τους με τις οποίες «στηρίζουν οικονομικά ευπαθείς κοινωνικά ομάδες» ή υποβαθμισμένες περιοχές. Οι δράσεις αυτές ονομάζονται Εταιρική Κοινωνική Ευθύνη (Ε.Κ.Ε.) και είναι, προφανώς, πάντα στοχευμένες. Τέτοιου τύπου δράση/πρόγραμμα είναι η παροχή υποτροφιών σε οικονομικά αδύνατους φοιτητές.

Ο άλλος τρόπος είναι η «ανάδειξη» των επιπτώσεων (πάντα «θετικών» εννοείται) που έχει η δραστηριότητα τους. Στην κατηγορία αυτή ανήκει και η διαφήμιση της ετικέτας καφέ espresso NESPRESSO (βλέπε εδώ). Η διαφήμιση έχει τίτλο: «Είμαστε οι επιλογές μας» και αναφέρεται στην ιστορία ενός Κολομβιανού αγρότη και της κόρης του:

Η εταιρεία παραγωγής και εμπορίας καφέ έχτισε έναν μύλο σε ένα Κολομβιανό χωριό προκειμένου η επεξεργασία του καφέ να γίνεται επιτόπου (προφανώς ήταν και φθηνότερα έτσι). Εξαιτίας αυτής της (μικρής για την εταιρεία) επένδυσης ο αγρότης της ιστορίας μας έβγαζε πλέον περισσότερα λεφτά με λιγότερη εργασία εξασφαλίζοντας περισσότερο ελεύθερο χρόνο για τον ίδιο και την οικογένεια του. Εξαιτίας του μεγαλύτερου εισοδήματος του κατάφερε να στείλει την κόρη του στο Πανεπιστήμιο για να σπουδάσει περιβαλλοντολόγος(;). Στη συνέχεια εκείνη επιστρέφει στο χωριό για να εκπαιδεύσει περιβαλλοντολογικά τα παιδιά του (στην διαφήμιση τους δείχνει τις εικόνες διαφόρων ειδών πεταλούδας).

Η παραπάνω διαφήμιση είναι σίγουρα ομορφότερη και ειδυλλιακότερη όταν την βλέπεις παρά όταν στην διηγείται κάποιος. Προφανώς η ιστορία της είναι αληθινή, όχι γιατί μας βεβαιώνει η ίδια η εταιρεία αλλά γιατί τέτοιες ιστορίες όντως συμβαίνουν. Το ζήτημα είναι αν αυτές οι ιστορίες είναι λίγες ή πολλές, αν δηλαδή αποτελούν τον κανόνα ή την εξαίρεση.

Όπως έχουμε γράψει και σ’ ένα από τα πρώτα κείμενα της σειράς, οι «θετικές» επιδράσεις του Καπιταλισμού γίνονται τόσο ευκολότερα αισθητές όσο μικρότερη είναι η κλίμακα της τοπικής οικονομίας. Όσο μεγαλύτερη η κλίμακα τόσο πιο ανεπαίσθητες οι «θετικές» επιδράσεις, αφού «διαχέονται» σε περισσότερους. Έτσι σ’ ένα χωριό μερικών εκατοντάδων κατοίκων τ’ αποτελέσματα είναι θεαματικά. Όσο μεγαλώνει το μέγεθος τόσο περισσότεροι πόροι της ίδιας και των γύρω περιοχών πρέπει να δεσμευθούν για να κρατηθεί η ευημερία στο ίδιο επίπεδο. Πρακτικά αυτό σημαίνει πως σε κωμοπόλεις άνω των 5.000 κατοίκων (με προϋπόθεση να διαθέτουν επαρκή ενδοχώρα) αρχίζουν να εμφανίζονται τα πρώτα προβλήματα. Στις πλούσιες περιοχές πιθανόν να μπορούσε να εξασφαλιστεί ένα αρκετά υψηλό επίπεδο διαβίωσης ακόμη και σε πόλεις των 10.000 κατοίκων, ενώ θα μπορούσε να επιτευχθεί και σε περιοχές με περισσότερους κατοίκους αρκεί αυτές να βρίσκονταν κοντά η μία στην άλλη και να έχουν εύκολη συγκοινωνία. Τέτοιες είναι, άλλωστε, και οι ιστορίες «οικονομικά επιτυχημένων» χωριών (μικρών και μεγάλων) σ’ Ελλάδα και εξωτερικό (π.χ. Ισπανία).

Σε κάθε περίπτωση όλα τα προηγούμενα απαιτούν μια ήρεμη και ειρηνική ζωή χωρίς ανταγωνισμούς μεταξύ τόσο των χωριών και κωμοπόλεων της ίδιας περιοχής όσο και μεταξύ διαφορετικών περιοχών. Γιατί αν ξεκινήσουν οι ανταγωνισμοί τότε πόροι που διατίθενται για την καλοπέραση των κατοίκων τους θα δεσμευθούν για την άμυνα της περιοχής, δημιουργώντας έναν νέο τομέα υπηρεσιών αυτόν της «άμυνας». Έναν τομέα η λειτουργία του οποίου θα επηρεάσει το ίδιο αρνητικά όλους τους ανταγωνιστές μέχρι κάποιος (ή κάποιοι) απ’ αυτούς να επιβάλλει/-ουν την κυριαρχία του στους υπόλοιπους.

Επιπρόσθετα το βιοτικό επίπεδο των κατοίκων θα βελτιώνεται τόσο πιο αργά όσο περισσότερο αυτοί πλουτίζουν. Αν δε οι κάτοικοι μιας περιοχής πλουτίζουν με τον ίδιο ρυθμό τότε αυτό θα οδηγήσει σε άνοδο τις τιμές αγαθών και υπηρεσιών εκμηδενίζοντας σε κάποιες περιπτώσεις τα οφέλη από την αύξηση του εισοδήματος. Έτσι σε περιοχές που βρίσκονται μακρυά από τ’ αστικά κέντρα και των οποίων η επιβίωση βασίζεται στους τοπικούς και μόνον πόρους οποιαδήποτε αύξηση του εισοδήματος όταν αυτή ΔΕΝ αφορά το σύνολο των κατοίκων αλλά κάποιων απ’ αυτούς, ΤΟΤΕ Τ’ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ ΜΟΙΑΖΟΥΝ Μ’ ΑΥΤΑ ΤΗΣ ΔΙΑΦΗΜΙΣΗΣ.

Πάντως, η συγκεκριμένη ιστορία ΔΕΝ θα μπορούσε να είναι πιο βολική για τον Καπιταλισμό αφού συνδέει την οικονομική επιτυχία με την αύξηση του εισοδήματος τοπικά και την προστασία του Περιβάλλοντος. Του Περιβάλλοντος το οποίο άλλοτε μολύνει και υποβαθμίζει (για να το καθαρίσει μετά με το αζημίωτο) και άλλοτε καταστρέφει για ν’ αποδυθεί στη συνέχεια σ’ αγώνα για την σωτηρία του. Αυτό, όμως, που ΔΕΝ μας λέει αυτή η ιστορία και κανείς οικονομολόγος δεν θα τολμήσει να πει είναι ΠΟΣΟ κρατά αυτή η αύξηση του τοπικού εισοδήματος και πως αυτή μπορεί ν’ αναπληρωθεί όταν μεταβληθούν οι συνθήκες που αρχικά την ευνόησαν.

Οι εργασιακές σχέσεις στις «ανώτερες μορφές Καπιταλισμού».

Σύμφωνα με τον Μάρξ ο Καπιταλισμός (όπως και κάθε τι άλλο) μετασχηματίζεται συνεχώς. Υποτίθεται ότι κάθε μετασχηματισμός αποτελούσε «εξέλιξη» προς μια «ανώτερη μορφή». Η ιδέα αυτή ήταν, άλλωστε, ήδη αποδεκτή ως «πρόοδος». Συνεπώς ο Καπιταλισμός ΔΕΝ μπορούσε παρά να προοδεύει συνεχώς. Αν θα μπορούσαμε να είμαστε μάρτυρες της συνολικής διαδικασίας θα ήταν σαν να βλέπαμε μπροστά στα μάτια μας την γέννηση μιας πεταλούδας της οποίας το ταξίδι ξεκίνησε από το κουκούλι έφτασε να γίνει τελικά μια όμορφη (στα μάτια μας) πεταλούδα. Η ιδέα της «προόδου» ήταν (και συνεχίζει ακόμα να είναι) τέτοια που ελάχιστοι έχουν σκεφτεί σοβαρά αν αυτή είναι ουσιαστική ή μόνο φαινομενική.

Έτσι ο παρατηρητής των συνεχών αυτών μετασχηματισμών θα ήταν σε θέση με βάση μόνο τα χαρακτηριστικά κάθε μορφής/σταδίου να καθορίσει ποιο στάδιο παρακολουθούσε κάθε φορά. Βέβαια, ακόμη και στην θεωρία οι τομείς/κλάδοι μιας οικονομίας δεν περνούν όλοι μαζί στο επόμενο στάδιο. Με βάση την θεωρία και πριν ο Καπιταλισμός λόγω της εξέλιξης του μετασχηματιστεί/εκφυλιστεί σε Σοσιαλισμό τα δύο τελευταία στάδια είναι αντίστοιχα αυτά του «Ολιγοπωλιακού» και «Μονοπωλιακού» Καπιταλισμού.

Χωρίς να μπούμε σε μια εξαντλητική παρουσίαση των δύο αυτών σταδίων πρέπει να σημειώσουμε κανά-δυό πράγματα:

  • Στην πραγματικότητα η άποψη ότι οι εταιρείες ανταγωνίζονται συνεχώς είναι όχι μόνο αστήρικτη αλλά και παράλογη. Παρά τα υψηλά πρόστιμα και τις καταδίκες για παραβίαση του Ανταγωνισμού στην πράξη οι μεγάλες εταιρείες κάθε τομέα/κλάδου συντονίζουν τις πρακτικές τους και συνεννοούνται χωρίζοντας κυρίως με γεωγραφικά κριτήρια τον χώρο που δραστηριοποιείται καθεμιά τους. Ακόμα και μετά από ένα υψηλό πρόστιμο η κατάσταση δεν αλλάζει αφού οι «παράνομες» πρακτικές έχουν ήδη παγιωθεί και έχουν επιβάλλει μια δεδομένη κατάσταση που πολύ δύσκολα αλλάζει.
  • Το «Ολιγοπώλιο» αλλά και το «Μονοπώλιο» κάνουν κακό μόνο στις μικρότερες επιχειρήσεις του τομέα/κλάδου τις οποίες και απορροφούν ή οδηγούν σε κλείσιμο. Για τους καταναλωτές, όμως, το όφελος εξαιτίας του μεγάλου μεγέθους των επιχειρήσεων («οικονομίες κλίμακας») είναι μεγάλο◦ κυρίως (ή μάλλον μόνο) από άποψη τιμής. Γιατί τα προϊόντα που προκειμένου να είναι φθηνά παράγονται σε μεγάλη κλίμακα (π.χ. ΙΚΕΑ) είναι μεν πιο φθηνά, υστερούν δε από άποψη ποιότητας σε σχέση με αυτά των μικρότερων παραγωγών. Στις περιπτώσεις συγχωνεύσεων ισχύουν βασικά τα ίδια. Κάθε συγχώνευση έχει ως αποτέλεσμα την μείωση των καταστημάτων του δικτύου της νέας επιχείρησης με αντίστοιχη μείωση προσωπικού (άρα και κόστους λειτουργίας).

Είναι λογικό πως όταν γιγαντώνονται οι επιχειρήσεις τα δικαιώματα του Κράτους, των καταναλωτών, των εργαζομένων και γενικότερα της Κοινωνίας υποχωρούν απέναντι στην μεγάλη τους δύναμη. Η υποχώρηση είναι τόσο μεγαλύτερη όσο περισσότερο συντονισμένες μεταξύ τους (και άρα λιγότερο ανταγωνιστικές) είναι οι μεγάλες επιχειρήσεις μεταξύ τους. Σ’ αυτή τη φάση ακόμα και επαγγέλματα τα οποία έχουν κάποιον βαθμό δημιουργικότητας υποτάσσονται πλήρως στην (οικονομική) δύναμη του εργοδότη/ιδιοκτήτη. Έτσι ο «δημιουργός» καθίσταται μέσω της «ανάγκης» του για έναν (λιγότερο ή περισσότερο) «καλό μισθό» σε απλό «υπάλληλο». Έναν «υπάλληλο» ο οποίος ΔΕΝ έχει κανέναν έλεγχο και κανένα δικαίωμα στο προϊόν της δημιουργικότητας του.

Εξαιτίας και της κρίσης (αλλά κυρίως λόγω της παγκοσμιοποίησης της οικονομικής δραστηριότητας) έχουν εισαχθεί και στην Χώρα μας πρακτικές που αλλού ήταν εδώ και χρόνια σε ισχύ. Αυτές τις πρακτικές κάποιοι δημοσιογράφοι όψιμα ανακάλυψαν εκδηλώνοντας τέτοια έκπληξη λες και ο κόσμος στον οποίο ζουν είναι «αγγελικά πλασμένος». Το όψιμο ενδιαφέρον τους δεν οφείλεται στην κατάργηση πολλών εργασιακών δικαιωμάτων λόγω κρίσης και στην καταπάτηση όσων ακόμα υφίστανται. Το ενδιαφέρον τους προκλήθηκε εξαιτίας συγκεκριμένων επιχειρηματιών τους οποίους κάποιοι έχουν βάλει δικαίως ή αδίκως στο στόχαστρο τους.

Έτσι αθλητικοί ρεπόρτερ μ’ αφορμή την κατάσταση των εργαζομένων στον ποδοσφαιρικό Π.Α.Ο. εξίστανται με όσους εργοδότες αφήνουν απλήρωτους τους εργαζόμενους στις προβληματικές επιχειρήσεις τους, ενώ συνεχίζουν να έχουν μεγάλη ιδιωτική περιουσία. Προφανώς δεν έχουν ακούσει (ή δεν θυμούνται) ότι σκοπός ύπαρξης της Α.Ε. είναι η προστασία της ιδιωτικής περιουσίας του ιδιοκτήτη όταν η εταιρεία «πέφτει έξω». Ούτε έχουν ακούσει για περιπτώσεις στις οποίες οι μόνοι που πληρώνονταν τους καθυστερούμενους μισθούς τους ήταν όσοι επρόκειτο ν’ απολυθούν.

Βέβαια, η απάντηση στο δίλημμα: «Απλήρωτος για μήνες με δουλειά ή πληρωμένος και απολυμένος» ΔΕΝ είναι ούτε εύκολη ούτε δεδομένη για όλους μας.

Εκεί, όμως, που όλοι έκαναν σαν να «έπεσαν από τα σύννεφα» ήταν όταν αποκαλύφθηκαν οι όροι των εργασιακών συμβάσεων που επέβαλλε ο Μαρινάκης στους εργαζόμενους του Δ.Ο.Λ. (βλέπε εδώ). Για παράδειγμα:

  • ΔΕΝ γνώριζαν ότι ο εργοδότης βάσει του «Διευθυντικού Δικαιώματος» μπορεί να καθορίζει του όρους εργασίας με την προϋπόθεση ότι δεν υπερβαίνει τα όρια της Νομοθεσίας. Μπορεί για παράδειγμα ν’ αλλάξει θέση στον εργαζόμενο, αρκεί αυτό να γίνει με την συναίνεση του (έστω και με το πιστόλι στον κρόταφο) προκειμένου να μην θεωρηθεί «βλαπτική μεταβολή».
  • ΔΕΝ γνώριζαν ότι στο Εργασιακό Δίκαιο υπάρχουν από χρόνια διατάξεις για τον «δανεισμό εργαζόμενου» (τον πληρώνει άλλος και σε άλλο προσφέρει τις υπηρεσίες του).
  • Προφανώς ΔΕΝ γνώριζαν σχετικά με την κατάργηση στην πράξη όλων των επιδομάτων και των προσαυξήσεων, γι’ αυτό και τους έκανε εντύπωση.
  • Η φράση: «Με άλλον όρο ο εργαζόμενος καθίσταται όμηρος της εταιρίας εις το διηνεκές, αφού μπορεί να τον απολύσει όποτε θέλει» είναι ακόμα και για δημοσιογράφο ακατανόητη. Προφανώς και ο εργοδότης μπορεί ν’ απολύσει οποτεδήποτε οποιονδήποτε. Στην πράξη και εκτός από τις περιπτώσεις όπου η απόλυση γίνεται για λόγους εκδίκασης (οπότε και κρίνεται μετά από δικαστική απόφαση ως «καταχρηστική») ο μόνος «περιορισμός» είναι ο εργοδότης όταν απολύει εργαζόμενους με τα ίδια καθήκοντα και προσόντα να μην έχει κάνει διάκριση σε βάρος κάποιου, αλλά να έχει συνυπολογίζει αντικειμενικά όλες τις παραμέτρους. Αυτό σημαίνει ότι μπορεί να προσλάβει κάποιον επειδή του αρέσει εμφανισιακά και ν’ απολύσει κάποιον άλλο χωρίς να υπάρχει «ουσιαστικός λόγος». Αυτό που ΔΕΝ μπορεί είναι να μην συνυπολογίσει όλες τις οικογενειακές και άλλες παραμέτρους όταν πρόκειται ν’ απολυθούν εργαζόμενοι με τα ίδια καθήκοντα.
  • Τα «κλειστά στόματα» όπως και η επιστροφή εγγράφων και φακέλων με την λήξη της σχέσης εργασίας είναι κοινή πρακτική στις μεγάλες εταιρείες. Ειδικά για την πρακτική των «κλειστών στομάτων» στις περισσότερες περιπτώσεις προβλέπεται για περίοδο τουλάχιστον 5 ετών.
  • Τέλος ΔΕΝ είχαν ξανακούσει σχετικά με όρους που επιβάλλουν την παραίτηση από κάθε δικαίωμα πνευματικής ιδιοκτησίας. Πιθανότατα να μην το γνώριζαν γιατί η πλειοψηφία των δημοσιογράφων σπανίως κάνει κάτι δημιουργικό. Αλλιώς θα γνώριζαν ότι οι μεγάλες εταιρείες θέλουν να ελέγχουν πλήρως τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που μας πουλάνε.

Αν υπάρχει μια περίπτωση να βελτιωθούν για όλους μας οι συνθήκες της οικονομικής δραστηριότητας αυτή είναι ν’ ασχολούμαστε παγίως και συνεχώς με τέτοιες περιπτώσεις. Με περιπτώσεις απλήρωτων εργαζομένων και προσπάθειας εκβιαστικής επιβολής ασφυκτικών όρων εργασίας. Τα ίδια αποτελέσματα με τους όρους στις ατομικές συμβάσεις στον Δ.Ο.Λ. θα μπορούσε να επιτύχει ο Μαρινάκης αν δημιουργούσε και συντηρούσε «κλίμα τρομοκρατίας» στην επιχείρηση. Το ζήτημα σ’ αυτές τις περιπτώσεις ΔΕΝ είναι αν υπάρχουν τέτοιοι όροι.

Το ζήτημα είναι ποιος θα τους αμφισβητήσει και αν αυτός που θα το κάνει θα τύχει κάποιας υποστήριξης. Και ενώ για τους κανονικούς δημοσιογράφους δεν μπορούμε να είμαστε απόλυτα σίγουροι για την στάση που θα κρατήσουν, μπορούμε ωστόσο να είμαστε απόλυτα σίγουροι για τους «αθλητικούς συντάκτες». Αν και δηλώνουν γενικά «αθλητικοί συντάκτες» είναι απλά οπαδοί που εκτελούν τις διαταγές των εκάστοτε ιδιοκτητών των ομάδων τους. Έτσι είναι σε θέση να εξίστανται με τους όρους του Μαρινάκη και τους απλήρωτους εργαζόμενους του Π.Α.Ο. του Αλαφούζου και ταυτόχρονα να βγάζουν χολή και κόμπλεξ σε βάρος όσων δεν κάθονται καλά και ψάχνουν απαντήσεις.

Συμπερασματικά απ’ όλα τα παραπάνω το μόνο σίγουρο είναι πως αποτελούν προϊόν της λειτουργίας του οικονομικού συστήματος. Τίποτα περισσότερο και τίποτα λιγότερο. Ούτε ο Αλαφούζος, ούτε ο Μαρινάκης ανακάλυψαν την Αμερική ή εφηύραν την πυρίτιδα. Απλά ακολουθούν παγιωμένες επιχειρηματικές πρακτικές. Πρακτικές που ακόμη και επιχειρήσεις «Αριστερών» συμφερόντων δεν αρνούνται ν’ ακολουθήσουν.

21 Οκτώβρη 2017
παρατηρητήριο.

Διαβάστηκε 1516 φορές
 
 
   
Βρίσκεστε εδώ: Αρχική Χρονολόγιο ΠΡΑΚΤΙΚΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑΣ – ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ: Ο «ΚΑΛΟΣ» ΚΑΙ Ο «ΚΑΚΟΣ» ΚΑΠΙΤΑΛΙΣΜΟΣ ‘Η ΠΩΣ Η ΖΩΗ ΜΑΣ ΑΝΑΓΚΑΖΕΙ ΝΑ ΔΩΣΟΥΜΕ ΠΡΟΣΟΧΗ ΣΕ ΠΡΑΓΜΑΤΑ ΠΟΥ ΠΡΙΝ ΔΕΝ ΜΑΣ ΕΝΟΙΑΖΑΝ.